Gemeenten willen gedeeld eigenaarschap bij energietransitie

Ook een rol voor het Rijk op weg naar de aardgasvrije wijk

Marianne Nevens (Omgevingsmanager aardgasvrij Utrecht Overvecht-Noord) aan het woord tijdens de Infram villasessie van 3 september.
Begin jaren 60 ging heel Nederland aan het aardgas: vrijwel elk huishouden ging verwarmen en koken op aardgas. Een efficiënte operatie waarbij bewoners werden ontzorgd.

VILLA VISIES: hoe denken praktijkdeskundigen erover?

Verleg de focus van aardgasvrij naar CO₂ reductie
Deelnemers aan de Villasessie herkennen de roep om een grotere rol voor Rijk en provincies: “Gemeenten maar ook energieleveranciers moeten zichzelf opnieuw uitvinden. Voor iedereen is het nieuw en er zit te weinig regie op het totaal van de transitie. Hoewel provincies geen formele taak hebben in de transitie, zouden ze wel kunnen ondersteunen met initiatieven en afstemming. En het Rijk zal mee moeten sturen op de transitie. Als het uitgangspunt van de energietransitie is dat woonlasten niet mogen stijgen, zal het Rijk geld moeten vrijmaken om het prijsverschil voor bewoners op te vangen. Moet je het nieuwe aantrekkelijker maken of het oude juist heel onaantrekkelijk door bijvoorbeeld de gasprijs fors omhoog te gooien?”

Voor een haalbare aanpak op bewonersniveau zou de focus meer op CO₂ reductie moeten liggen, niet per se op aardgasvrij. “Dat is in feite het hoofddoel van het Klimaatakkoord. Aardgasvrij is meteen een grote stap. Stimuleer als gemeente verduurzamingsmaatregelen zoals isolatie en zonne-energie. Dat zijn kleine stappen die wel direct resultaat laten zien in het kostenplaatje van bewoners. Op isoleren is makkelijker een businesscase te bouwen dan ‘van het gas af’ omdat het is terug te verdienen.”

Ook in de voorlichting over de consequenties van aardgasvrij-huishouden kunnen stappen worden gemaakt. “Zo ongeveer de eerste vraag van bewoners gaat over het anders moeten koken. Daar kunnen we wat mee in samenspraak met energieleveranciers en het bedrijfsleven. Bijvoorbeeld door een mobiele kookshow te organiseren in de wijk, zoals Bruynzeelkeukens in Rotterdam heeft gedaan. Gewoon zien en ervaren hoe het werkt, koken zonder gas. Een initiatief dat voor bewoners duidelijkheid geeft op voor hen belangrijke vragen. En laat zien dat het ook gemak oplevert. Een eerste stap in draagvlak…”

VILLA VISIES: hoe denken praktijkdeskundigen erover?

Centrale regie nodig bij energietransitie
Op welk niveau moet de energietransitie aangestuurd worden? Deelnemers aan de sessie zien daarin vooral een gelaagdheid in verantwoordelijkheden. “Bestuurslagen moeten de rol pakken die bij hen hoort. De reden waarom gemeenten de regie voor de energietransitie gepakt hebben, zit vooral op het ruimtelijk vraagstuk en het gesprek met de bewoners. Dat zijn de twee terreinen die ook het beste op gemeentelijk niveau opgepakt kunnen worden. Maar op het gebied van financiering, draagvlak en technische haalbaarheid zou de regie centraal moeten liggen, waarschijnlijk zelfs niet bij de provincie maar bij het Rijk.”

Men is het er over eens dat keuzevrijheid een collectief systeem in de weg kan staan. “Wil je betaalbare energie realiseren vanuit een systeemaanpak dan moet een collectieve aanpak niet geblokkeerd kunnen worden door ‘gasklevers’. Een democratisch proces kost tijd en geld en het is maar de vraag of we van allebei genoeg hebben. In de zestiger jaren bepaalde het Rijk dat we allemaal op het gas moesten, dan nu ook de overstap naar andere energiebronnen verplichten.”

Gemeenten krijgen, zeker in de Proeftuinen ook al wél veel voor elkaar. “We kennen de lokale context en de bewoners. Staan dichtbij en zien wat er leeft. Daar ligt ook onze kracht bij deze transitie. Het is zaak de experimenteerruimte in de lokale proeftuinen maximaal te gebruiken voor het ophalen van de vragen en knelpunten. En oplossingsrichtingen daarvoor te ontdekken voordat je nationaal kunt uitrollen.”

Een lastige sprong naar een duurzame toekomst (bron: www.immaterieelerfgoed.nl)

De toekomst is onzeker en dat maakt het voor gemeenten maar ook voor andere stakeholders lastig om keuzes te maken. “Als je gaat fierljeppen wil je weten hoe breed de sloot en hoe lang je stok is, en hoe de overkant van de sloot eruit ziet. Wij proberen met z’n allen naar een duurzame toekomst te kijken maar weten te weinig. Dan wordt het wel lastig springen.”

--

--

Infram werkt aan mobiliteit, ruimte, water en energie voor een mooier, duurzamer en beter Nederland. Dit doen we in opdracht van publieke en private partijen.

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store
Infram

Infram werkt aan mobiliteit, ruimte, water en energie voor een mooier, duurzamer en beter Nederland. Dit doen we in opdracht van publieke en private partijen.